Een reactie plaatsen

(31) Evenementen

Kamers ontmoeten kamers

Onze website https://rederijkerszeeland.wordpress.com/ is uitgebreid met een overzicht van de interlocale contacten die de kamers uit Zeeland hadden met elkaar en met kamers elders (Vlaanderen, Brabant en de Noordelijke Nederlanden). 1 Er is gekozen voor de term evenementen, omdat er vrijwel steeds sprake is van de een of andere viering: toneel- of refreinwedstrijden, meedoen in de processie, voor elkaar optreden enz. Dit algemene overzicht van evenementen bevat voornamelijk basisgegevens. De bedoeling is om deze informatie in de toekomst aan te vullen bij de plaatsen zelf op een subpagina met de evenementen van de desbetreffende plaats. Zie als voorbeeld Sluis evenementen. Voor analyses is het nog te vroeg, maar hieronder volgen wel al enkele bespiegelingen.

Sluis evenementen

We hebben eerst Sluis uitgewerkt, omdat deze plaats (tot nu toe van Zeeland) de vroegste vermelding heeft met een wedstrijd in 1441. Bleiswijk titel
En nagenoeg aan het eind van de evenementenlijst in 1684 ontbreekt ook Sluis niet bij de uitgenodigde kamers te Bleiswijk, zodat we een tijdperk overspannen van maar liefst 243 jaar! Als we echter overzien wat we aan informatie hebben over Sluis (en die zal redelijk compleet zijn met wat er nu bekend is), dan valt de omvang schamel te noemen. Onduidelijk is ook of er in die twee en een half eeuw sprake is van een en dezelfde kamer, net zo min als het duidelijk is of er maar één rederijkerskamer was of meer. Ook staat niet vast of er in Sluis in al die jaren zonder onderbreking een kamer aanwezig was. Onze hoop is gevestigd op de archieven in Brussel en Rijssel (Lille). Daar kunnen zich nog duplicaten bevinden van de stadsrekeningen van Sluis. In Sluis zelf is namelijk alles verloren gegaan.

Zuid-Beveland

In de 15e eeuw valt het op dat de Zuid-Bevelandse rederijkerskamers uit Goes en Reimerswaal contact hadden met kamers uit Vlaanderen en Brabant, terwijl de Walcherse kamers Middelburg en Veere eveneens opvallen, maar dan door afwezigheid aldaar. Overigens onderhield Reimerswaal ook contact met de kamers op Walcheren.

Axel

Op 13 maart 1447 spelen de gezellen van de heer van Axel voor het schepenhuis in Dendermonde. Geen rederijkers, maar het gaat wel om de opvoering van een spel. 2 Uit het gegeven citaat wordt niet duidelijk om wat voor gelegenheid het gaat. Bijzonder is, dat deze vermelding het vroegste gegeven is over opvoeringen door Axel.

De eerste keer dat de term Retorijcke gebruikt wordt in de stadsrekeningen van Axel is in 1495 als de rederijkersgezellen uit Goes op bezoek komen, die in het kader van de processie battementen kwamen spelen. Het jaar erop beschikt Axel zelf over een rederijkerskamer die meteen deelneemt aan het grote landjuweel van Antwerpen. (totale onkostenpost 67 pond 4 schellingen. 3) De vraag die oprijst, is of Goes heeft geholpen om in Axel een rederijkerskamer op te zetten.

Rederijkers- en schutterswedstrijden

Gecombineerde schutterswedstrijden met rederijkerswedstrijden vinden we in 1478 Leuven – 1483 Hulst – 1486 Sluis – 1486 Eeklo – 1498 Gent – 1530 Wervik, voornamelijk de tweede helft van de 15e eeuw dus. Het kan interessant zijn om de schutterswedstrijden te betrekken bij het onderzoek. In 1483 schrijft Hulst zo’n gecombineerde wedstrijd uit. We zien dan dat Gouda (op zich al bijzonder dat deze stad deelneemt), Antwerpen en Belle wel meedoen met de schutterswedstrijden, maar niet met de rederijkersspelen. Hadden die steden dan toen soms nog geen rederijkerskamer(s)?

Antwerpen in ieder geval wel, want die had nog prijzen behaald in het landjuweel te Leuven in 1478. 4 Het is niet bekend of ze in 1483 wellicht deelnamen aan de wedstrijden in Brussel of Damme. Het oudste archiefgegeven over Goudse rederijkers is afkomstig uit de stadsrekeningen van 1497, dus Gouda had vermoedelijk nog geen kamer. 5 De ‘Gheltshende’ uit de Vlaamse stad Belle werd op 10 augustus 1531 gedoopt door Alpha et Omega uit Ieper. Volgens Flahault werd dit gezelschap reeds in 1482 na een pestepidemie als broederschap opgericht. 6 Of er dan al sprake is van een rederijkersgezelschap blijft onduidelijk.

Johan Boudaen Courten

Tenslotte citeren we met instemming archieven.nl: Namens het Zeeuws Archief, Het Utrechts Archief en het Noord-Hollands Archief informeren wij u over het volgende. In verband met de nieuwe wet Hergebruik van Overheidsinformatie is besloten dat het inzien en downloaden van scans vanaf 5 oktober 2015 gratis is. Band Courten 01Dit betekent dat bijvoorbeeld Poesy van Johan Boudaen Courten gratis te downloaden is.7 Sinds 5 februari 1679 is hij de opperprins van de Middelburgse kamer Het Bloemken Jesse. Op 30 januari 1680 werd het kamergebouw verkocht en het is interessant om te lezen dat JBC in de nadagen van het bestaan van de kamer, blijkens de hierna volgende (fragment)citaten, contacten onderhield met de Haarlemse-Vlaamse kamer De Witte Angieren. Geen evenementen weliswaar, maar de contacten maakten JBC wel blij. In het derde citaat heeft hij het zelfs over het opleven van de spruit Jesse met jeugdig elan, kortom een heropleving van deze Middelburgse kamer. Het lijkt er in ieder geval op, dat ondanks de verkoop van het kamergebouw de kamer voortging met haar bijeenkomsten. Bestudering van deze bundel geeft mogelijk meer informatie over de laatste jaren van Het Bloemken Jesse.

Citaten Boudaen Courten over De Witte Angieren

18 april 1680
De broederschap van Iesses Spruyt
was blyde, thoren het geluyt
het geen de wit angier haar sond.

Ongedateerd (na 6 augustus 1681?)
Sohaast was ’t oordeel niet (by twit angier gevelt)
jn mittels reden hof geluckig aangeCome
of t heeft dat vonnis met volcome vreugt v[er]nome
waar by dat Iesses Spruijt t’haar doelwit was gestelt

Ongedateerd (na 31 mei 1682?)
Concept tot een niewe vraag
gedanct sy twit angier in haarlems tuyn geplant
dat hare schranderheyt als opeen vrughtbaar land
aan mittels reden hof weer nieuwe stof Comt geven
waer in de spruyt jes jn jeughde Comt herleven
8

Bronnen

1. Er bestaat al een overzicht van wedstrijden van Vlaamse kamers met notenapparaat in: Bruaene, A.L. van, Om beters wille. Rederijkerskamers en de stedelijke cultuur in de Zuidelijke Nederlanden (1400-1650). Amsterdam 2008, 268 (bijlage 2a). Het boek vermeldt een achttal digitale bijlagen die inmiddels niet meer beschikbaar blijken via de vermelde www.aup.nl. Geïnteresseerden kunnen HIER bijlage 2a inzien en/of downloaden.
2. Alph. de Vlaminck, ‘Les anciennes chambres de rhétorique de Termonde’, Gedenkschriften van de Oudheidkundige kring der stad en des voormaligen lands van Dendermonde, 8 (1900), 80 noot 4: xiij in maerte speelden den ghesellen van mijnen heere van Axele t spel voer schepenen huus, hemlieden ghegheven in hoescheden ij s.gr. Compte com. 1446-1447.
3. Zie het blog Kraamkamer
4. 1478 Leuven
5. Boheemen, F.C. van, en Th.C.J. van der Heijden (red.), Retoricaal memoriaal. Bronnen voor de geschiedenis van de Hollandse rederijkerskamers van de middeleeuwen tot het begin van de achttiende eeuw. Delft 1999, 256. Voor beweringen dat de kamer ouder is, zelfs van 1436, is tot op heden nooit enig bewijs gevonden.
6. 1482 Belle
7. Het Utrechts archief, archief Familie des Tombes (toegang 26), inv. nr. 1098: Poesy, 1668-1699.
8. Idem 7, respectievelijk 68.jpg, 73.jpg en 92.jpg. De data met een vraagteken zijn herleid van gedichten eerder in de bundel.

Geplaatst door Jan van Loo op 8 oktober 2015. 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s